PET-CT

مبانی اسکن PET-CT :

اسكن پت سی تی از طریق نشان دادن و اندازه گیری میزان فعالیت متابولیك سلول های بافتی قادر است كه در مورد بیماری های بدخیم، بیماری های مغزی و قلبی اطلاعات دقیق تری را در اختیار پزشك معالج شما قرار دهد و او را در تصمیم گیری صحیحتر در مورد بیماری فعلی شما یاری دهد. مهمترین کاربرد های  در بیماری های بدخیم است. بیشترین کاربرد در بدخیمی را در کانسر های پروستات، ریه، کولون و رکتوم، لنفوم ، پستان، ملانوم، مری، تومورهای کبدی-صفراوی، پانکراس، سر و گردن، تیروئید، تخمدان، دهانه رحم و بیضه دارا می باشد. کاربرد مهم دیگر  در بیماری های قلبی است که می تواند با صحت بالا وضعیت خونرسانی دیواره قلب، زنده بودن عضله قلب و عملکرد آن را مشخص کند و نیز بیماری های مغز از جمله سیستم عصبی و اختلالات ذهنی-خلقی-روانی کاربرد دارد. پت سی تی دستگاهی است که امکان تصویر برداری همزمان از ویژگی های متابولیک و آناتومیک ضایعه را خصوصا در سلولهای بدخیم با رشد سریع فراهم می آورد. این روش قادر است که ضایعات با اندازه کوچک را از طریق کشف و از طریق محل دقیق تر آن را مشخص کند. مزیت انجام همزمان دو روش بررسی در قالب یک روش و تکمیل آن در مدت سی دقیقه می باشد که آنرا را به یک روش علمی و دقیق جهت بررسی بیماری سرطان تبدیل کرده است.

 

 

 مزایای    PETدر پزشکی هسته ای :

چنانچه بخواهیم سیستم PET را با سیستم SPECT که هم اکنون متداولترین سیستم در بخش های پزشکی هسته ای می باشد مقایسه کنیم موارد زیر باید مورد توجه قرار گیرند :

قدرت تفکیک مکانی سیستم PET که همانا قابلیت سیستم در نشان دادن جزئیات ارکان مورد مطالعه در تصویر می باشد در حدود  ۴  الی  ۵  میلیمتر می باشد که دو برابر بهتر از قدرت تفکیک مکانی SPECT است. بهره وری PET به مراتب بهتر از سیستم SPECT می باشد که باعث وضوح و کنتراست بیشتر تصاویر می باشد. بدلیل امکان تصحیح برای جذب پرتوها در PET، آنالیز کمی اطلاعات امکانپذیر می شود که کاربردهای زیادی در تعیین مرحله بیماری دارد. در PET علاوه بر امکان مطالعه فرآیند فیزیولوژیکی بافت و یا ارگان مورد مطالعه امکان مطالعه متابولیسم و بیوشیمی بافت مورد بررسی وجود دارد که این قابلیت برجسته ترین مزیت این سیستم است که آنرا از دیگر سیستم های تصویربرداری متمایز می سازد.

 

تشخیص بیماری در مراحل اولیه با پت اسکن امکانپذیر است :

کاهش نیاز به انجام اقدامات تهاجمی جهت تعیین وسعت بیماری

امکان بررسی دقیقتر وسعت بیماری به دلیل رزولوشن و حساسیت بالا

امکان بررسی آسانتر وسعت بیماری به دلیل انجام اسکن از تمام بدن در یک مرحله

راهنمای انتخاب درمان ارجح، ارزیابی پاسخ به درمان و اثر بخشی آن

تشخیص زودرس عود و افتراق عود بیماری از تغییرات بافتی ناشی از درمان های جراحی و یا رادیوتراپی

تعیین پیش آگهی بیماری در مراحل اولیه قبل از شروع درمان

امکان تعیین دقیق محل ضایعه جهت انجام بیوپسی و اقدامات درمانی از قبیل جراحی و رادیوتراپی

ممکن است بتواند در کاهش هزینه های کلی درمان نقش داشته باشد

 

 

آیا انجام اسکن عوارضی دارد ؟

آزمون های پزشکی هسته ای به مدت 5 دهه است که مورد استفاده قرار می گیرند ودر این مدت، هیچ عوارض جانبی شناخته شده ای از کاربرد دوز پایین از تزریق قند نشاندار و سایر داروهای رادیو اکتیو که نیمه عمر بسیار کوتاهی دارد گزارش نشده است و این رادیوداروها بعد از 24 ساعت از تزریق تقریباٌ به طور کامل از بدن پاک می شود. واکنش های حساسیتی ناشی از استفاده رادیودارو به ندرت اتفاق می افتد که اغلب آنها در سطح خفیف یا ملایم هستند. با این حال باید بیمار قبل از انجام آزمون، وجود حساسیت قبلی خود را به پرسنل بخش پزشکی هسته ای اعلام کند. حال عمومی بیمار بعد از انجام اسکن کاملا خوب است و مجاز به استفاده از هرگونه غذا و مایعات یا داروهای قبلی می باشد.

 

میزان اشعه ای که بیمار دریافت می کند چقدر است ؟

این میزان معادل انجام کمتر از یک سی تی اسکن معمولی و نیز معادل میزان کل اشعه ای است که در طی دو سال از محیط به طور طبیعی دریافت می شود. این میزان تشعشع بسیار کم است و در صورت عدم بارداری و شیردهی ضرری ندارد.

 

عملکرد دستگاه PET-CT :

PET-CT  یک دستگاه پیشرفته تصویربرداری است كه تفاوت های عمده ای با سایر روش های تصویربرداری رایج دارد. برای انجام اسكن PET-CT لازم است مقدار اندكی از یك رادیودارو كه عمدتاً قند ساده  نشاندار شده با یك ماده رادیواكتیو است  به بدن شما تزریق گردد. این دارو در بدن شما توزیع می گردد و هر كدام از بافتهای بدن بر حسب میزان فعالیت متابولیک خود آن را برداشت می كند. بافتهایی كه متابولسیم بالایی دارند از جمله سلول های بدخیم و بافتهای التهابی به شدت این ماده را جذب می كند در حالیكه در  بافتهای آسیب دیده و از بین رفته از جمله در سكته های قلبی و بیماری های مغزی از جمله آلزایمر میزان برداشت قند رادیو اكتیو كاهش می یابد. دستگاه PET-CT قادر است از طریق ثبت تشعشعات رادیواكتیو توزیع دارو را در بدن شما ثبت كند. روش های تصویر برداری موجود از جمله CT اسكن عمدتاً در بررسی ویژگی های آناتومیک ضایعات از جمله بزرگ شدگی، تغییر شكل غیر طبیعی بافت ها و محل دقیق درگیری استوار است در حالیكه اسكن PET-CT خصوصیات متابولیک و عملكردی ضایعات را بررسی می كند. به همین دلیل اسكن PET-CT در اكثر موارد قادر است بیماری ها را قبل از اینكه تغییرات آناتومیک آن ها در CT اسكن بروز كند از طریق نشان دادن تغییرات متابولیک و عملكردی آنها بیماری را در مراحل بسیار ابتدایی تر تشخیص دهد. به علاوه زمانی كه هدف بررسی پاسخ به درمان می باشد. دستگاه PET-CT قادر است بسیار زود تر از CT اسكن و یا MRI پاسخ و یا عدم پاسخ به درمان را نشان دهد. اسكن  PET-CT قادر است از طریق بررسی میزان متابولیسم و سوخت و ساز بافت ها اطلاعاتی را در اختیار پزشك معالجتان قرار دهد كه از طرق سایر روش های تصویربرداری ممكن نیست. اسكن  PET-CT  در اكثر موارد قادر است بیماری ها را قبل از اینكه تغییرات آناتومیک آن ها در MRI و CT اسكن بروز كند از طریق نشان دادن تغییرات متابولیک و عملكردی آنها بیماری را در مراحل بسیار ابتدایی تر تشخیص دهد. لذا بیماری در مراحل بسیار ابتدایی كشف می شود و احتمال پاسخ دهی به درمان بسیار افزایش می یابد.

 

پروسه تصویر برداری :

در بیشتر موارد نیازی به بستری بیمار در شب قبل از آزمون پت وجود ندارد. در زمان ورود در داخل رگ ساعد یا بازوی شما IV لاین تعبیه می شود. مقدار کمی از رادیودارو به بیمار تزریق می شود و یا به صورت گاز تنفس می شود. رسیدن هر دارویی به هدف مورد نظر در بدن ممکن است از 30 دقیقه تا 90 دقیقه طول بکشد. در زمان انتظار کشیدن برای رسیدن رادیو دارو به محل مورد نظر بیمار باید بی حرکت بماند و صحبت نکند. ممکن است به برخی از بیماران برای آرامش دارو یی مثل دیازپام داده شود. هنگامی که بیمار آماده است او را به اتاقی که در آن پت اسکن قرار دارد می برند برای دراز کشیدن روی میز دستگاه دارای یک تونل بزرگ در انتهاست که بیمار درون آن هدایت می شود. سپس از اندام تصویر برداری میشود. در طول اسکن بی حرکت بودن بیمار بسیار اهمیت دارد. با توجه به این که چه  بخشی از بدن اسکن می شود، کل فرایند از حدود 30 تا 60 دقیقه طول می کشد. در طول کل فرآیند بیمار توسط کارشناس نظارت می شود. پروسه تصویر برداری غیر تهاجمی می باشد و اصلا دردناک نیست.

 

اندیکاسیون های PET-CT :

انکولوژی :

بدخیمی هائی که قابلیت درمان بنیادین دارند  Small Cell Lung Cancer- Staging

بررسی بدخیمی ها پیش از شروع درمان (GIST) 

بررسی بیشتر توده های مشکوک (Solitary Pulmonary Nodule) 

بررسی پاسخ توده های سرطانی به درمان (لنفوم، تومورهای سر و گردن)

بررسی عود و وجود سرطان باقیمانده پس از درمان (لنفوم، سمینوما)

تعیین پیش آگهی در بیماران سرطانی (لنفوم، تومورهای سر و گردن)

تعیین استراتژی درمانی (سرطان مری)

هدایت نمونه برداری (بیوپسی پلور در مزوتلیوم یا بیوپسی ریه در سرطانهای ریه)

کمک در طرح ریزی پرتو درمانی (کانسر ریه، کانسرهای زنان)

پیدا کردن منشأ مخفی متاستازها (سرطان های سر و گردن)

تأیید ترانسفورماسیون در بدخیمی های با درجه پایین به بدخیمی با درجه بالا

افتراق” نکروز ناشی از پرتوتابی” از “عود تومور” (سرطان های مغزی)

تشخیص زودرس برخی سرطان ها، قبل از مثبت شدن سایر روشهای تصویربرداری مثل سیتی اسکن و ام آر آی (سرطان پستان، کولون و ریه)

کاردیولوژی :

بررسی وایابیلیتی و زنده بودن میوکارد پس از انفاركتوس  VIABILITY ASSESSMENT

بررسی بیماری های التهابی میوکارد (مثل سارکوئیدوز)

نورولوژی :

بررسی بیماری های شناختی (مثل آلزایمر)

بررسی تومورهای مغزی

بررسی منشأ صرع و تشنج

بررسی بیماری های حرکتی (مثل پارکینسون)

بیماری های عفونی و التهابی :

استئومیلیت

بررسی تب با منشأ ناشناخته

بررسی عفونت در پروتزهای قلبی، عروقی و استخوانی

 

نحوه پذيرش :

پس از تماس جهت تعيين نوبت، لازم است شما كليه مدارك لازم را جهت بررسی به مركز ارسال داريد. پس از بررسی مدارک و تعيين نوع اسكن مناسب جهت بيماری شما  توسط پزشک مرکز، تاريخ انجام اسكن به شما اعلام می گردد.

از آنجائيكه هزينه راديو دارو بايد مستقیماً به حساب شركت پارس ايزوتوپ وابسته به انرژی اتمی واريز گردد شماره حسابهای جداگانه جهت هزينه راديو دارو و هزينه اسكن ارائه می گردد.

چون مواد رادیواکتیو به سرعت تجزیه می شوند وفقط برای مدت کوتاهی موثر هستند، بنابراین مهم است بیمار سر موقع در مرکز حضور داشته باشد و ماده رادیواکتیو را در زمان معین دریافت کند. پس تاخیر بیمار باعث عدم انجام آزمون و نوبت دهی برای روز بعد می شود. بیمار خیلی چاق که نتواند از سوراخ گانتری اسکنر رد شود، ممکن است برای انجام این  آزمون محدودیت داشته باشد.

 

آمادگی هایی که قبل از انجام اسکن لازم است :

تمامی بیماران :

حداقل 12 ساعت قبل از انجام اسکن ناشتایی لازم است. در كودكان مدت ناشتايی 6 ساعت مي باشد. نوشیدن آب بلا مانع است. روز قبل از انجام اسکن یک غذای پر پروتئین و کم کربوهیدرات میل شود. از مصرف الکل، آب طعم دار، قهوه، چای، ماء الشعیر، آدامس، آدامس ترک سیگار، آبنبات، قرص نعناع، آب میوه، شربت سرفه و هرگونه مکمل های رژیمی حتی از انواع بدون قند آن خودداری شود. مصرف این مواد می تواند بر روی نتایج اسکن ثیر بگذارد. قبل از انجام اسکن آب کافی نوشیده شود. در فصول سرد، لباس گرم و راحت بپوشيد. لباس شما نبايد وسايل فلزی (شامل دكمه فلزی) داشته باشد. فلزات شامل؛ جواهرآلات، عینک،دندان مصنوعی و گوشواره باید قبل از انجام آزمون از بدن خارج شوند و این به منظورعدم اثر منفی بر روی آزمون سی تی اسکن می باشد. بمدت 24 ساعت قبل از انجام اسكن  از مصرف نان، برنج،ماکارونی ، ورمیشل ،سیب زمینی ، حبوبات و آجیل  خودداری شود. مصرف مرغ ،ماهی ، گوشت، تخم مرغ ، کره، لبنیات و سالاد بلامانع است. عدم مصرف آدامس بمدت 24 ساعت قبل از انجام تصوير برداری توصيه می شود. در صورت مصرف داروهائی غير از داروهای بيماری قند، آنها را طبق روال هميشه با آب مصرف نمائيد. بیماران دیابتی لازم است از چند روز قبل رژیم غذایی و سطح گلوکز سرم خونی خود را تحت کنترل قرار دهند. سطوح خیلی بالای گلوکز سرم خون منجر به رقیق شدن گلوکز رادیواکتیو تزریقی در بدن و لذا بروز اختلال در نتایج اسکن خواهد شد. از چند روز قبل از انجام اسكن رژيم غذايی و قند خون (سطح گلوكز سرمی) خود را تحت كنترل قرار دهيد برای انجام اين نوع تصويربرداری می بايست قند خون (سطح گلوكز سرمی) شما زير  mg/dl 200باشد (سطح ايده آل قند خون  برای اسكن زير   mg/dl 150 می باشد).  داروهايی كه برای كنترل قند خون مصرف می نمائيد را با دقت به همكاران پذيرش اطلاع داده و دستورالعمل جديد برای مصرف داروی خود در روز انجام اسكن را دريافت نمائيد. روز قبل از انجام اسکن فعالیت های فیزیکی سنگین محدود شود (ترجیجا 48 ساعت).

 

اگر ديابتي هستيد :

بيمارانی كه تنها با رژيم غذائی قند خود را كنترل می كنند انجام آمادگی ها طبق ليست بالا

چنانچه برای كنترل ديابت (قند خون) از قرص متفورمين (گلوكوفاژ) استفاده می نماييد از 3 روز قبل از انجام اسكن با مشورت پزشک خود مصرف آن را قطع نماييد. اگر برای درمان دیابت (قند خون) خود انسولين مصرف می كنيد، نباید انسولین خود را مطابق معمول مصرف نماييد چون باید ناشتا بمانید. لطفاً در این مورد با پزشک خود و همكاران پذيرش بخش مشورت كرده و دستورات لازم در خصوص نحوه مصرف انسولین را در روز انجام اسکن دریافت نمایید.

بيماران غير وابسته به انسولين اگر وقت تعيين شده برای شما قبل از ساعت 12 ظهر مي باشد، از 12 نيمه شب، ناشتا بمانيد و از مصرف صبحانه يا قرص های ضد بيماری قند خود اجتناب كنيد. اگر وقت تعيين شده برای بيماری شما پس از ساعت 12 ظهر است، طبق روال گذشته صبحانه و قرص های ديابت خود را استفاده نمائيد و سپس برای 6 ساعت تا وقت تعيين شده ناشتا بمانيد.

بيماران وابسته به انسولين بهتر است درخواست كنيد وقت شما را قبل از ساعت 12 ظهر تعيين نمايند. پس از مصرف غذا و انسولين خود طبق روال هميشگی، برای 4 ساعت تا زمان تعيين شده ناشتا بمانيد. انسولين خود را همراه داشته باشيد. اگر زمان تعيين شده پس از 12 ظهر است، صبحانه را مثل هميشه در زمان هميشگی مصرف نمائيد. انسولين خود را نيز طبق روال هميشه استفاده كنيد. بين مصرف انسولين و زمان تزريق ماده راديواكتيو به شما حداقل 4 ساعت بايد فاصله باشد. در اين مدت مصرف آب به ميزان دلخواه مجاز می باشد. مصرف 1تا 2 ليتر آب در بازده زماني ناشتایی قبل از اسكن و 250-500 سی سی در مدت زمان استراحت پس از تزریق ماده رادیواکتیو و قبل از انجام اسکن توصیه می شود. لطفاً از همراه آوردن مادر باردار به مرکز PET-CT خودداری نمائید.

داروها:  تمام داروهای مصرفي بيمار بايد طبق روال گذشته قبل و بعد از اسكن استفاده شود.

درمانهای خاص قبل از انجام اسكن در صورت نياز:

مصرف خوراكي5.0  ميلی گرم Alprazolam در زمان تزريق ماده راديواكتيو برای بيماران سر و گردن، كلاستروفوبی و اضطرابی , ترس از مکان بسته .

مصرف خوراكي 20 ميلي گرم Propranolol يا 10 ميلي گرم  Diazepam نيم ساعت قبل از تزريق ماده راديواكتيو جهت سركوب برداشت FDG توسط بافت چربي قهوه ای (brown fat).

جهت بررسی توده های كولون، باید مصرف Metformin برای 3-2 روز قبل از اسكن قطع گردد.

 

شرايط محيطی:

دوری از مواجهه با سرما يا هواي سرد به مدت 2 روز قبل از اسكن

عدم استفاده از دستگاه های سرمايشی در روز انجام اسكن

اجتناب از باز كردن پنجره خودرو در هنگام مراجعه به مركز تصوير برداری و استفاده از بخاری اتومبيل در روزهای سرد استفاده از لباس گرم و كلاه جهت حضور در مركز PET-CT در روزهای سرد سال و استفاده از لباس های آستين بلند و شلوار در فصول گرم سال.

 

نكاتي كه لازم است قبل از انجام اسكن همكاران پذيرش را در جريان قرار دهيد:

در صورت شیردهی و بارداری و هرگونه شک به بارداری

اگر در 3 هفته اخیر شیمی درمانی شده اید.

اگر در 3 ماه اخیر رادیوتراپی شده اید.

اگر در چند هفته اخیر جراحی شده اید.

در صورت هرگونه شك به بارداری و يا باردرای قطعي حتما پزشك معالج و پرسنل پذيرش و يا پزشك مركز  PET-CT را مطلع فرماييد.

اگر شیر دهی دارید.

اگر سابقه هرگونه حساسیت و آلرژی دارید.

اگر مبتلا به تشنج هستید.

اگر در 2 هفته اخير تصويربرداری با ماده حاجب انجام داده ايد .

اگر قادرنيستيد به مدت 1 ساعت بی حركت در حالت خوابيده به پشت دراز بكشيد (به دليل درد شديد، اضطراب ، سرفه مداوم، تهوع، استفراغ و ….)

تخليه مثانه بلافاصله قبل از انجام اسكن الزامی است

در صورت ابتلا به بي اختياری (در برخی از پروسیجرها، تعبیه فولی کاتتر در مثانه شما لازم خواهد بود).

در صورت ابتلا به هرگونه بيماری زمينه ای مزمن

در صورت مصرف طولانی يا كوتاه مدت كورتون

 

مراقبت هايی که بعد از انجام اسكن لازم است :

بیماران می توانند بعد از انجام اسکن به خانه بروند و پزشک بیمار رابه مصرف مقدار زیادی مایعات به منظور دفع سریعتر مواد رادیو اکتیو از بدن سفارش می کنند. از آنجا که قند رادیواکتیو از طریق کلیه ها و مثانه دفع می شود، لذا مصرف هر چه بیشتر آب و دفع هرچه بیشتر ادرار میزان تشعشع دریافتی را به حداقل خواهد رساند. هر چند حدود 60% داروی رادیو اکتیوی که به شما تزریق شده قبل از خروج از مرکز از بدنتان خارج شده و یا ازبین می رود ولی لازم است از تماس نزدیک با افراد خانواده و دوستان، به ویژه کودکان و خانم های باردار تا 18 ساعت بعد از تزریق خودداری فرمایید. بعد از استحمام محيط حمام را با آب بشوييد. بعد از استفاه از سرويس بهداشتی حداقل دو بار سيفون را بكشيد. در صورت شیردهی، تا 24 ساعت بعد از انجام تزریق از شیر دادن خودداری شود. در 24 ساعت اول شیر خود را بدوشید و دور بریزید و سپس به کودکتان شیر دهید .شاید نیاز به تخلیه شیرازسینه مادر به منظور نگهداری آن در زمان بعد از انجام برای تغذیه کودک باشد و این به منظور رفاه حال وامنیت بیشتر نوزاد می باشد. انجام این اسکن در خانم های باردار جنین را در معرض تشعشع قرار می دهد. لذا انجام اسکن باید با ضرریا منفعت سنجی دقیق انجام شود. بهتر است شب اول تزريق از خوابيدن با افراد در يك اتاق خودداری فرماييد. دستگاه های ثبت اشعه در فرودگاه ها معمولاٌ 24 ساعت پس از FDG PET/CT به میزان ماده رادیواکتیو موجود در بدن بیمار حساس نخواهد بود. در صورتیکه در فاصله 24 ساعت اول پس از تصویربرداری، قصد سفر هوایی را دارید، حتماً از مرکز PET-CT گواهی دریافت نمائید.