دسته: سر، گردن و سینه

تشخیص کاردیاک آمیلوئیدوز با اسکن ۹۹m-Tc-PYP SPECT  و PLANAR

اطلاعات زمینه ای:

سیستم موکوسیلیاری (مژکی- موکوسی) تا برونشیال ترمینال وجود دارد ولی بعد از برونشیال ترمینال وجود ندارد. پس شایع‌ترین محل آسیب راه‌های هوایی در همه‌ی بیماریهای شغلی از برونشیال ترمینال به بعد می‌باشد. ذرات بین ۲ تا ۵ میکرومتر در برونشیول‌های کوچکتر و با مکانیسم رسوب وزنی یا Gravitational precipitation حذف می‌شوند. ذرات کمتر از ۱ میکرومتر با مکانیسم diffusional precipitation یا رسوب انتشاری در آلوئول ها حذف می‌شوند یعنی توسط ماکروفاژهای آلوئولی فاگوسیتوزه می‌شوند.

در برخی از بیماران مبتلا به هیدروسفالی، مقدار مایع مغزی نخاعی از حد طبیعی زیادتر شده و باعث ایجاد عوارض جدی در بیمار می گردد. جهت رفع این مشکل با قرار دادن یک سر لوله ای که شانت نامیده می شود در داخل حفره های مغز و نهادن سر دیگر آن در داخل حفره شکم یا وریدهای اصلی بزرگ، می توان مایع مغزی نخاعی اضافی را به آن مناطق هدایت نمود تا از ایجاد مشکلات مغزی عصبی در بیمار جلوگیری گردد. جهت بررسی چگونگی عملکرد شانت یا باز بودن مسیر آن، از اسکن پزشکی هسته ای کمک گرفته می شود. با انجام این اسکن، اختلالات احتمالی نظیر جابجا شدن شانت از مکان اصلی خود یا گرفتگی آن در طول مسیر شناسایی می شود.

اطلاعات زمینه ای:

برخی از بیماری های مغزی، اختلالات آناتومیک ایجاد نمی کند بلکه اختلالات عملکرد یا متابولیسم در قسمتی از مغز به وجود می آورد. اختلال متابولیسم مغز را با PET تصویربرداری می کنند اما از آنجا که میزان متابولیسم نواحی مختلف مغز، کاملاً متناسب با میزان جریان خون آن نواحی است، بنابراین می توان با استفاده از دستگاه گاما کمرای SPECT، جریان خون نواحی مختلف مغز را به تصویر کشید و از این طریق اختلالات متابولیسم آن نواحی را به طور غیر مستقیم، بررسی نمود. از جمله بیماری هایی که اسپکت مغز در تشخیص آن ها کاربرد دارد، می توان به موارد زیر اشاره کرد. بررسی انواع مختلف دمانس یا اختلال حافظه که شایع ترین آن ها بیماری آلزایمر می باشد. بررسی کانون حملات صرع که برخی از آن ها، قابل جراحی و معالجه کامل می باشند.

کاربرد اسکن:

این اسکن جهت بررسی چگونگی خونرسانی به نواحی مختلف مغز و اختلالات ناشی از عملکرد و متابولیسم بافت مغز انجام می شود.

فرآیند معمول انجام اسکن:

از بیمار خواسته می شود که در اتاق نیمه تاریک، حدود ۳۰ دقیقه بر روی تخت دراز کشیده و آرامش کامل داشته باشد و پس از آن تزریق رادیو دارو انجام شده و ۳۰ دقیقه دیگر در همان حال، باقی می ماند سپس تصویربرداری انجام می-شود. برای شروع تصویربرداری لازم است تا بدن بیمار به ویژه سر، بدون حرکت باقی بماند. انجام این اسکن حدود ۳۰ دقیقه زمان می برد.

آمادگی بیمار:

آمادگی خاصی برای انجام این اسکن لازم نیست.

برخی از بیماری های مغزی، اختلالات آناتومیک ایجاد نمی کند بلکه اختلالات عملکرد یا متابولیسم در قسمتی از مغز به وجود می آورد. از آنجا که میزان متابولیسم نواحی مختلف مغز، کاملاً متناسب با میزان جریان خون آن نواحی است، بنابراین می توان با استفاده از دستگاه گاما کمرای SPECT، جریان خون نواحی مختلف مغز را به تصویر کشید و از این طریق اختلالات متابولیسم آن نواحی را به طور غیر مستقیم، بررسی نمود. از جمله بیماری هایی که SPECT مغز در تشخیص آن ها کاربرد دارد، می توان به موارد زیر اشاره کرد.

• بررسی انواع مختلف دمانس یا اختلال حافظه که شایع ترین آن ها بیماری آلزایمر می باشد.
• بررسی کانون حملات صرع که برخی از آن ها، قابل جراحی و معالجه کامل می باشند.
• اختلا لات بویایی
• برای انجام اسکن لازم است بیمار ۲۰ دقیقه قبل از تزریق دارو، در محیطی آرام و کم نور استراحت نموده و پس از ۴۰ دقیقه، تصویربرداری انجام خواهد شد.

 

اسکن پرفیوژن مغز در تشخیص موارد زیر کمک کننده می باشد:

• تشخیص سکته مغزی (Stroke)
• تشخیص اسپاسم عروقی مغزی
• ارزیابی دمانس وتعیین نوع آن
• تشخیص و تعیین محل صرع موضعی
• ارزیابی میزان رزرو جریان خون مغزی با استفاده از استرس با دیاموکس ( استازولامید )
• ارزیابی ترومای مغزی

برای تصویربرداری از ترنسپورترهای دوپامین (DAT) در استریاتم در سندرم های پارکینسونیم

دست یافتن به یک روش تشخیصی  صحیح برای PD  خصوصا در موارد اولیه و در موارد ناواضح این بیماری اهمیت فراوانی دارد.  از روشهای جدید، تصویربرداری به روش  SPECT از دوپامین ترانسپورتر (DAT)  جهت نشان دادن کاهش نورونی دوپامین می باشد. اسکن  TRODAT –TC 99m در افتراق PD  از ET و  سایر علل پارکینسونیسم (PS  (PSA , MSAانجام می شود.

اسکن هسته های قاعده ای مغز در تشخیص موارد زیر کمک کننده می باشد:

سندرم های پارکینسون

افتراق لرزش اولیه از سندرم های پار کینسون مثل (multiple system atrophy (MSA), progressive supranuclear palsy (PSP

تشخیص بسیار زودرس بیماری پارکینسون

افتراق سندرم های پار کینسون از پارکینسون های دارویی و روانی

افتراق دمانس لوی بادی (dementia with Lewy bodies) از بیماری آلزایمر

اطلاعات زمینه ای:

وظیفه اشک مرطوب نگهداشتن مداوم سطح کره های چشم است که برای فعالیت این عضو مهم کاملا ضروری است. اشک همواره از غدد اشکی که در سمت خارج و بالای حدقه چشم قراردارند ترشح میشود. پلک زدن های غیرارادی وپشت سرهم سبب می شود تمامی سطح کره چشم مرطوب شده و سپس اشک از راه مجاری کوچکی که در کناره داخلی چشم قرار دارند یداخل کیسه اشکی- بینی تخلیه و سرانجام وارد فضای بینی میشود. هرگونه تنگی در این مسیر تخلیه سبب اشک ریزش از چشم خواهد شد. برای تشخیص تنگی یا انسداد در مسیر مجاری اشکی از این اسکن استفاده میشود که یک آزمون بسیار ساده است. بیمار ابتدا چشمها و بینی خودرا با آب تمیز کرده و سپس توسط یک قطره چکان یک قطره از دارو در داخل هر چشم وی  چکانده میشود. بعد چشمها جلوی دستگاه تصویربرداری قرارگرفته و با پلک زدن های متعدد چگونگی عبور اشک از مجاری به تصویر در می آید. زمان انجام اسکن ۱۰ تا ۱۵ دقیقه بیشتر نیست. بیمارانی که به دلیل انسداد مجاری اشکی، دچار اشک ریزش دائم از چشم ها هستند نیاز به بررسی و انجام اقدامات درمانی خاص دارند. انسداد می تواند در قسمت های مختلف مجرای اشکی باشد که تشخیص آن توسط روش های پزشکی هسته ای، به سادگی قابل انجام است. با چکاندن یک قطره ۹۹mTc  در هر چشم و انجام تصویربرداری می توان در کمتر از ۳۰ دقیقه، وجود یا عدم وجود انسداد و همچنین محل آن را مشخص نمود.

کاربرد این اسکن:

این اسکن برای تشخیص انسداد مجاری اشکی کاربرد دارد.

فرآیند معمول انجام اسکن:

ابتدا مقدار بسیار اندکی رادیو دارو که با آب ترکیب شده (۱ تا ۲ قطره)، در هر یک از چشم ها چکانده می شود. سپس بیمار بر روی صندلی در جلوی دروبین گاما می نشیند. از بیمار خواسته می شود تا در فاصله های زمانی ۵ دقیقه، حدود ۱ دقیقه سر خود را ثابت نگه دارد تا تصویربرداری انجام شود.

آمادگی بیمار:

برای انجام این اسکن نیاز به آمادگی خاصی نمی باشد.

تشخیص موارد انفارکتوس قلبی به خصوص در ساعات اولیه آن، همیشه به سادگی امکان پذیر نمی باشد. گاهی از اوقات علیرغم سکته قلبی در ساعات اولیه مقادیر آنزیم های سرمی یا نوار قلبی کمک کننده نیستند و یا نتایج دو پهلو می باشند و لذا نیاز به روشی جهت رد یا تأیید سکته قلبی می باشد. اسکن با MIBI فقط در مرحله استراحت یا اسکن پیروفسفات می تواند کمک کننده باشد. به خصوص در یافتن موارد انفارکتوس بطن راست اسکن پیروفسفات کاربرد مهمی دارد.

 

اطلاعات زمینه ای:

ماهیچه قلب (میوکارد) همانند یک پمپ وظیفه خونرسانی به تمامی اعضای بدن را عهده داراست. این ماهیچه خود نیز برای انجام فعالیت احتیاج به اکسیژن و قند دارد که توسط جریان خون سرخرگهای کورونری تامین می شود. اگر سرخرگهای کورونری قلب  دچار تنگی شوند بدنبال آن جریان خون رسانی به عضله قلب کاهش یافته و چون اکسیژن به مقدار کافی در دسترس عضله قلب قرار نمی گیرد درد سینه میشود ( آنژین صدری).  در صورت عدم تشخیص و درمان پیشرفت این کمخونی کورونری منجر به سکته قلبی میشود که اگر شدید و وسیع باشد مرگ بیمار را در پی خواهد داشت. اسکن قلب با استفاده از تالیوم یا داروی مشابه آن جهت بررسی وضعیت خونگیری ماهیچه قلب (میوکارد)  انجام میشود. به این منظور در روز مراجعه  ابتدا در حضور متخصص قلب این مرکز نوار قلب و فشارخون بیمار ثبت  و سپس مورد انجام تست ورزش یا تزریق دارو قرار گرفته  و بعدازآن پرتوداروی قلب از  رگ جلوی آرنج  تزریق میشود . بعد از مدتی انتظارجهت تجمع پرتودارو در ماهیچه قلب  بیمار زیر دوربین گاما قرار گرفته و وضعیت خونگیری قلب در نماهای مختلف به تصویر در می آید. مقدارپرتوداروی تزریقی در حد مجازو بدون خطراست.در نوبت دوم مراجعه بعد از تزریق تصویر برداری مجدد  انجام شده و نتایج دو مرحله با یکدیگر مقایسه و گزارش میشود. این اسکن برای تشخیص تنگی شریان های کرونر قلب در بیمارانی که دچار درد قفسه سینه یا آنژین صدری هستند، بکار می رود. اسکن در دو مرحله استراحت و بعد از ورزش، با تزریق ماده رادیو اکتیو و در طی یک یا دو روز متوالی صورت می گیرد. در مرحله ورزش، بیمار باید حداقل ۴ ساعت ناشتا باشد. با مقایسه تصاویر بدست آمده در حالت استراحت و بعد از ورزش، می توان متوجه شد که کدام قسمت از عضله قلب، خون کافی دریافت نمی کند و با آگاهی از اینکه آن قسمت از عضله توسط کدام شریان کرونر خون می گیرد، به طور غیر مستقیم مشخص می شود که آن شریان تنگ بوده و نیاز به اقدامات لازم برای برطرف کردن آن می باشد. از این اسکن برای بررسی میزان بافت زنده عضله قلب پس از وقوع انفارکتوس نیز استفاده می شود. در صورت اثبات زنده نبودن عضله، انجام اقدامات تهاجمی برای باز کردن رگ مسدود فایده ای نخواهد داشت. در مرکز پزشکی هسته ای دکتر کاظمی، اسکن قلب به همراه ارزیابی فونکسیون بطن چپ با استفاده از روش (Gate) انجام می-شود.

فرآیند معمول انجام اسکن:

در اکثر موارد جهت انجام اسکن، ابتدا مرحله استرس انجام می شود که این امر با ورزش و یا تزریق دارویی که همان اثر را بر روی قلب دارد، صورت می گیرد. برای این کار کنترل فشار خون و گرفتن نوار قلب یعنی مانیتورینگ بیمار الزامی است. در زمانی که قلب به حداکثر استرس رسید، رادیو داروی مربوطه داخل ورید تزریق می شود و به فاصله ۳۰-۶۰ دقیقه بعد، تصویربرداری از قلب آغاز می گردد که معمولاً حدود ۲۰ دقیقه طول می کشد. اسکن مرحله استراحت می تواند در همان روز به فاصله حداقل ۳ ساعت بعد و یا در روز دیگری انجام شود. در این مرحله، فقط رادیو داروی مربوطه مجدداً داخل ورید تزریق شده و به فاصله ۳۰-۶۰ دقیقه بعد تصویربرداری انجام می-شود. ممکن است در بعضی مراکز ابتدا اسکن در حالت استراحت انجام شود و از بیمار خواسته شود تا ۳-۴ ساعت بعد، برای انجام اسکن در حالت استرس مراجعه نماید. در طی چند روز، رادیو داروی تزریق شده به طور کامل از بدن دفع می شود.

آمادگی بیمار:

از حدود ۴-۶ ساعت قبل از انجام تست ورزش، بیمار باید ناشتا باشد. ممکن است بنا به توصیه پزشک، مصرف برخی داروها از چند روز قبل متوقف شود. بهتر است بیمار کفش راحتی و لباس دو تکه (ترجیحاً پیراهن جلو باز) بر تن داشته باشد. حضور یک همراه برای انجام مرحله استرس، عاقلانه است. برای چسباندن کابل مانیتورینگ قلب به قفسه سینه، بهتر است آقایان موهای این ناحیه را بتراشند. همچنین لازم است بیمار کلیه مدارک پزشکی خود را همراه داشته باشد. چنانچه استرس با داروی دی پیریدامول انجام می شود، باید داروی آمینوفیلین و تئوفیلین از ۲۴ ساعت قبل و مصرف چای و قهوه از شب قبل قطع گردد. چنانچه استرس با تست ورزش یا داروی دوبوتامین انجام می شود، باید داروی ایندرال، آتنولول یا پروپرانولول از ۴۸ ساعت قبل قطع گردد. داروی دیل تیازیم، نیتروکانتین، متورال، آمیلودیپین، ایزوسور باید، وراپامیل و کوردیپین نیز باید از ۲۴ ساعت قبل قطع گردد. در صورت ابتلا به دیابت، مشکلات زانو و لگن، تنگی نفس و یا بیماری های ریوی، باید کارشناس مربوطه را در جریان قرار دهید. همچنین اگر باردار و یا تحت درمان بیماری خاصی هستید نیز پزشک را مطلع سازید.

اسکن پرفیوژن میوکارد به روش SPECT در چه گروهی از بیماران بیشتر کمک کننده است؟

تشخیص و یا رد بیماری عروق کرونر در بیماران با خطر ”متوسط“ و یا ” کم تا متوسط“ گرفتاری عروق کرونری

تشخیص ویا رد بیماری عروق کرونر در بیماران با خطر پائین، که دارای تست ورزش غیر طبیعی و یا مشکوک می با شند

تشخیص بیماری عروق کرونر در بیمارانی که با درد سینه حاد به بخش اورژانس مراجعه می کنند ولی نوار قلبی طبیعی و یا مشکوک دارند

تعیین ریسک قبل از عمل در بیمارانی که کاندید جراحیهای بزرگ بوده، دارای ریسک فاکتور بیماری عروق کرونر می باشند

تعیین اهمّیت همودینامیک تنگی های متوسط عروق کرونری (% ۷۵-۲۵) مشاهده شده در آنژیوگرافی

ارزیابی میزان بهبود پرفیوژن میوکارد بعد از انجام ترمیم عروقی (PCI) و یا جراحی باز

تعیین پیش آگهی در گروه خاصی از بیماران مانند افراد مسن ، دیابتیک و همچنین بدنبال جراحی کرونری

تعیین وسعت میزان نسج  Viableقبل از انجام مداخله عروقی و جراحی عروق کرونری

در بیماران دریچه ای قلب برای تشخیص CAD همراه به خصوص در سنین بالای ۴۰ سال در حضورریسک فاکتورهای ماژور

در بیماران نارسایی قلبی : جهت برگشت  VIABILITYو جهت بررسی نارسایی قلب بعنوان علت CAD

اسکن پرفیوژن میوکارد به این سؤالات بالینی ما پاسخ گو می باشد

آیا فرد بدون علامتی که دارای ریسک فاکتورهای متعدد می باشد ، مبتلا به بیماری عروق کرونری می باشد؟

آیا بیمار مراجعه کننده با درد سینه آتیپیک مبتلا به بیماری عروق کرونری می باشد؟

آیا بیمار مراجعه کننده با درد سینه حاد که نوار قلبی مشکوک دارد دچار انفارکتوس قلبی شده است؟

چطور می توان بیمار مبتلا به آنژین صدری پایدار رابصورت مقرون به صرفه تری ارزیابی نمود؟

آیا علّت نارسائی قلبی بیمار بدلیل گرفتاری عروقی کرونری می باشد؟

آیا دربیمار مبتلا به کاردیومیوپاتی ، بیماری عروق کرونری وجود دارد؟

آیا داروهای شیمی درمانی باعث کاردیوتو کسسیته شده اند؟

با اتصال کابل مانیتورینگ قلب هنگام تصویربرداری و ضمیمه نمودن اطلاعات مربوط به فاصله دو ضربان قلب، به طور مجزا می توان به اطلاعاتی نظیر حجم انتهای دیاستول، حجم انتهای سیستول،  Ejection Fraction و همچنین اختلالات حرکت دیواره قلب دست پیدا کرد. کلیه بیماران که برای اسکن قلب به مرکز پزشکی هسته ای دکتر کاظمی مراجعه می کنند، اطلاعات مربوط به فونکسیون قلب را نیز به همراه یافته های پرفیوژن آن، جهت گزارش به پزشک معالج دریافت خواهند کرد.

اطلاعات زمینه ای

بیمارانیکه به دنبال بی حرکتی دچار التهاب سیاهرگ های پا میشوند (ترومبوفلبیت) ویا افرادی که تحت عمل جراحی برروی لگن یا شکم قرار میکیرند مستعد لخته شدن خون در ریه ها هستند که آمبولی ریه نامیده میشود و باید بلافاصله تشخیص داده شده و تحت درمان قرارگیرد. تشخیص آمبولی ریه با استفاده از این اسکن است. برای انجام این اسکن آمادگی خاصی لازم نیست. بیمار زیر دستگاه خوابیده و بعد از تزریق پرتو دارو اسکن در نماهای مختلف به عمل می آید.

این اسکن جهت بررسی خونرسانی نسج ریه بکار می رود. هر عاملی که باعث کاهش خونرسانی نسج ریه شود، به صورت نقص پرفیوژن در اسکن مشاهده خواهد شد. از شایع ترین کاربردهای آن اثبات یا رد آمبولی ریه در بیمارانی می باشد که به دنبال اعمال جراحی، دچار علائم حاد تنفسی می شوند. معمولاً اسکن پرفیوژن ریه در این موارد به همراه اسکن ونتیلاسیون ریه انجام می شود ولی در اغلب مراکز به دلیل موجود نبودن رادیو داروی مناسب برای اسکن ونتیلاسیون ریه، اسکن پرفیوژن به تنهایی و مقایسه آن با رادیوگرافی ساده ریه از دقت تشخیصی قابل قبولی برخوردار می باشد. کاربرد دیگر آن بررسی کمّی میزان پرفیوژن هر یک از لوب ها و یا سگمان های ریه می باشد که قبل از عمل جراحی برداشتن قسمتی از ریه، از اهمیت قابل توجهی برخوردار است. این اسکن نیاز به آمادگی خاصی ندارد و تصویربرداری بلافاصله بعد از تزریق انجام می شود.

قبل از انجام اسکن ریه لازم است رادیوگرافی قفسه سینه و تستهای انعقاد خونی (بویژه  (D-Dimerانجام شود. ترجیح دارد که رادیوگرافی معمول ریه را در نمای خلفی- قدامی (PA) و نیمرخ گرفت. فقط در صورتیکه بیمار نتواند وضعیت معمول رادیوگرافی قفسه سینه را تحمل کند، رادیوگرافی پرتابل قدامی- خلفی (AP) قفسه سینه قابل قبول است. در صورتیکه  علائم و نشانه های بیمار تغییری نکند، انجام رادیوگرافی قفسه سینه در فاصله یک روز از اسکن کفایت می کند. در بیمارانی که نشانه و علائم متغیر می باشد، یک رادیوگرافی بسیار جدید (ترجیحا در فاصله یک ساعت) ضرورت دارد.

نحوه و ترتیب تصویربرداری

قبل از اینکه پرتوداروی پرفوزیون ریه را به صورت وریدی تجویز نمود، باید به بیمار باید تذکر داد سرفه کند و چند نفس عمیق بکشد. بیمار باید در حین تزریق در وضعیت طاقباز و در مواردی که تنگی نفس دارد، در حد امکان نزدیک به طاقباز باشد. پس از تزریق وریدی رادیو داروی مناسب در حالی که بیمار بر روی تخت دراز کشیده، تصاویر از زوایای مختلف از ناحیه قفسه سینه جهت بررسی نحوه توزیع رادیو دارو در ریه ها، گرفته می شود. اسکن پرفیوژن ریه حدود ۱۵-۲۰ دقیقه طول خواهد کشید.

الف) سنتی گرافی ونتیلاسیون با آئروسل (  DTPA  m99-(Tc یک آزمون تصویربرداری تشخیصی است که توزیع آئروسل رادیواکتیو استنشاقی را در ریه ها ثبت می کند. آئروسل با یک دهنی و با بینی بسته تجویز شده و بیمار تنفس جاری (tidal) را انجام می دهد.

ب) سنتی گرافی پرفوزیون ریوی MAA)  m99-Tc) یک آزمون تصویربرداری تشخیصی است که توزیع جریان خون شریان ریوی را پس از تزریق وریدی رادیودارو ثبت می کند. بعد از سرفه کردن بیمار و چند نفس عمیق، MAA m99- Tc را به آهستگی در عرض ۵ سیکل تنفسی تزریق نمود در حالیکه بیمار در حالت طاقباز قرار دارد.

ت) سنتی گرافی ریه برای آمبولی ریه یک آزمون تصویربرداری تشخیصی است که پرفوزیون ریوی را ارزیابی می کند و معمولا شامل سنتی گرافی ونتیلاسیون نیز می باشد.

 کاربردهای شایع

الف) شایعترین کاربرد سنتی گرافی ریه، تعیین احتمال آمبولی ریه است.

ب) کاربرد کم اهمیت تر آن (مانند ارزیابی پیوند ریه، ارزیابی قبل از عمل، ارزیابی شانت راست به چپ).

 

آمادگی بیمار

جهت انجام اسکن آمادگی خاصی لازم نیست. ولی چون مقایسه اسکن با رادیوگرافی ریه ها ضروری است، بهتر است بیمار رادیوگرافی جدید خود را همراه داشته باشد.