اطلاعات زمینه ای و تعاریف
التهاب حاد کیسه صفرا (کوله سیستیت حاد) در اغلب موارد نیاز به جراحی فوری دارد که تشخیص آن با معاینه و سونوگرافی همواره مقدور نمی باشد. اسکن مجاری صفراوی، انسداد مجرای خروجی کیسه صفرا در اثر التهاب، عفونت و یا سنگ را نشان می دهد. همچنین این اسکن برای تشخیص عوارض پس از جراحی های مجاری صفراوی، افتراق انواع زردی نوزادان و تشخیص برخی ضایعات فضاگیر کبد بکار می رود. در صورت نمایان شدن کیسه صفرا می توان با گرفتن تصاویر پس از مصرف غذای چرب، شدت انقباض کیسه صفرا را نیز مشخص نموده و از این طریق به اختلال عملکرد کیسه صفرا پی برد. انجام این اسکن معمولاً نیاز به آمادگی دارد. به عنوان مثال ۴ ساعت ناشتا بودن برای بررسی التهاب کیسه صفرا و یا مصرف فنوباربیتال قبل از بررسی زردی نوزادان لازم است. سنتی گرافی کبدی-صفراوی یک روش تصویربرداری تشخیصی توسط پرتوداروهای نشاندار شده با TC-99m به صورت وریدی تزریق می شود و برای ارزیابی عملکرد سلولهای کبدی و باز بودن سیستم صفراوی می باشدکه بوسیله ردیابی تولید صفرا و جریان آن ازکبد به روده باریک از طریق سیستم صفراوی انجام می شود. طی این آزمون تصاویر متوالی ازکبد، درخت صفراوی و روده بدست می آید. در این مطالعه استفاده از جمع آوری و تحلیل کامپیوتری داده ها و همچنین تداخل فارماکولوژیک معمول می باشد.
کاربردهای شایع
الف) ارزیابی عملکرد سیستم کبدی-صفراوی
ب) بررسی یکپارچگی درخت کبدی-صفراوی
نحوه اجرا
الف)آمادگی بیمار
برای مشاهده کیسه صفرا، بیمار باید حداقل برای ۲ ساعت و ترجیحا تا ۴ ساعت قبل از تجویز پرتودارو ناشتا باشد. مصرف برخی داروها نظیر مورفین ممنوع می باشد. در صورتی که فرد باردار است باید کارشناس را مطلع نماید.
ب) اطلاعات قبل از انجام آزمون
لازم است بیمار کلیه اطلاعات موجود را اعم ازکلینیکی، آزمایشگاهی، رادیوگرافیک و سونوگرافیک همراه بیاورد. اطلاعات دیگری که به طور اخص با سنتی گرافی کبدی-صفراوی ارتباط دارند عبارتند از:
۱- سابقه جراحیهای قبلی به خصوص جراحی صفراوی و معدی-روده ای
۲- زمان صرف آخرین غذا
۳- داروهای مصرفی فعلی و آخرین زمان تجویز آنها
۴- نتایج مقادیر بیلی روبین و آنزیم کبدی
۵- نتایج اولتراسوند
ج) نحوه تصویربرداری:
در حالی که بیمار بر روی تخت دراز کشیده است دوربین گاما در قسمت جلوی شکم در ناحیه کبد قرار گرفته و از حرکت رادیو داروی تزریق شده در کبد، مجاری صفراوی و کیسه صفرا تا تخلیه آن به داخل روده باریک تصویربرداری می کند.
تصویربرداری بلافاصله بعد از تزریق شروع میشود و به صورت متوالی تا ۶۰ دقیقه، با تصاویر تاخیری ۴-۳ ساعته گرفت و در بعضی از بیماران (بیماران با حال عمومی بد، مشکوک به انسداد CBD و یا مشکوک به آترزی صفراوی) تصویربرداری تاخیری پس از ۲۴-۱۸ ساعت انجام می شود. اگر بیمار از نظر نشت صفراوی بررسی می شود ، تصویربرداری تاخیری (۴-۳ ساعته و دیرتر) و تغییر نحوه قرارگیری بیمار از عوامل موثر تشخیصی هستند.
تحریک با غذای چرب: برای اندازه گیری کسر جهشی کیسه صفرا می توان استفاده نمود.
فنوباربیتال: در خردسالان یرقانی که مشکوک به آترزی صفراوی هستند، پیش درمان با فنوباربیتال به میزان mg /kg /day 5 بدستور پزشک ارجاع کننده انجام می شود. این دارو معمولا به صورت خوراکی در دو دوز منقسم برای حداقل ۵-۳ روز قبل از تصویربرداری کبدی- صفراوی تجویز می گردد تا دفع صفراوی ماده نشاندار را تشدید نموده و بر ویژگی آزمون بیفزاید.
اسکن کبد و مجاری صفراوی در تشخیص موارد زیر کمک کننده می باشد:
- بیماران مشکوک کوله سیسیت حاد
- ارزیابی و تشخیص انسداد صفراوی
- تشخیص نشت صفراوی
- افتراق هپاتیت نوزادی از آترزی مجاری صفراوی
- تشخیص دیسکینزی کیسه صفرا
- تشخیص کیست مجرای کوله دوک
اختلالات حرکتی مری علاوه بر ایجاد درد قفسه سینه، ممکن است منجر به بازگشت محتویات معده به مری شده و حتی باعث ورود آن به مجاری تنفسی گردد. اسکن ترانزیت مری در نشان دادن اختلالات حرکتی مری نقش بسیار مهمی دارد. از محاسن این اسکن در مقایسه با سایر روش ها، سهولت انجام و تشعشع بسیار اندک به بیمار می باشد. جهت انجام این اسکن نیاز به ناشتایی از شب قبل و عدم مصرف داروهای تأثیر گذار بر حرکت مری می باشد. انجام اسکن ساده بوده و تصویربرداری معمولاً بعد از مصرف ۱۰ سی سی آب حاوی ماده رادیو اکتیو، آغاز می شود.
اطلاعات زمینه ای
تعیین جذب تیروئید عبارت است از اندازه گیری درصد مقدار دوز تجویزی ید رادیواکتیو که در تیروئید تجمع می یابد و در زمانهای انتخابی بعد از مصرف آن انجام می شود. همچنین با استفاده از Tc-99m پرتکنتات که به صورت وریدی تجویز می شود، جذب تیروئید را می توان با یک دوربین گاما تعیین کرد. در این آزمایش، افزایش هورمون تیروئید به علت پرکاری غده تیروئید و یا به دلایل دیگر مشخص می شود.
کاربردهای شایع
الف) کمک به تعیین مقدار ۱۳۱-I که برای درمان هیپرتیروئیدیسم ناشی از بیماری Grave’s یا گواتر ندولار سمی به بیماران تجویز می شود. جذب را باید در زمان نزدیک به درمان انجام داد.
ب) افتراق تیروئیدیت تحت حاد یا بدون درد و هیپرتیروئیدیسم ساختگی (factitious) از بیماری Grave’s و سایر اشکال هیپرتیروئیدیسم.
پ) کمک به تشخیص و تائید تشخیص هیپرتیروئیدیسم.
ت) اندازه گیری جذب در تشخیص هیپوتیروئیدیسم، ارزش محدودی دارد.
نحوه اجرا
الف) آمادگی بیمار
۱- اجتناب از مواد مداخله گر
تجمع ید رادیواکتیو در تیروئید تحت تاثیر عوامل متعددی قرار دارد. مانند:
الف) داروهایی شامل هورمون تیروئید و عوامل ضد تیروئیدی که بر محور هیپوفیز-تیروئید اثر می گذارند.
ب) غذای حاوی ید (مانند خرچنگ) و داروهای یددار (مانند کنتراست یددار، آمیودارون، بتادین)
اندازه گیری جذب را باید برای مدت زمان کافی و تا حذف تاثیر این مواد مداخله گر به تاخیر انداخت. گاهی اوقات ۱۰-۳ روز قبل از دادن ید رادیواکتیو، یک رژیم غذایی کم ید توصیه می شود.
۲- غذا با حجم زیاد می تواند جذب ید رادیواکتیو خوراکی را آهسته نموده و ممکن است با اندازه گیری جذب اولیه تداخل کند.
ب) اطلاعات قبل از انجام آزمون
۱- احتمال مصرف داروهای مداخله گر (مانند هورمون تیروئید، داروهای ضد تیروئید، داروهای حاوی ید)
۲- کنتراست یددار قبلی
۳- مصرف مواد غذایی غنی از ید
۴- اطلاعات آزمایشگاهی قبلی شامل نتایج آزمایشات عملکرد تیروئید
۵- حاملگی/ پرستاری بچه
برای کاهش دوز پرتوگیری پستان در زنان شیرده، باید مطالعه با ۱۳۱ I- را حداقل ۲ هفته به تاخیر انداخت. شیردهی باید پس از تجویز ۱۳۱ I- قطع شود، تا زمانیکه دوز پرتوگیری نوزاد کمتر از mSv 1 (mrem 100) باشد (برای این منظور می توانید با پزشک متخصص مرکز مشورت کنید).
۶- نتایج آزمایشات تصویربرداری قبلی تیروئید
۷- نتایج قبلی جذب تیروئید
۸- تجویز اخیر رادیونوکلئیدها
اطلاعات زمینه ای
تیروئید غده پروانه ای شکل در جلوی گردن است که وظیفه ساخت و ترشح هورمونهای تیروئید به نامهای T3 و T4را به عهده دارد. این هورمونها برروی عملکرد صحیح بسیاری اعضای بدن تاثیر دارند. بزرگ شدن غده تیروئید را گواتر می نامند که ممکن است ساده- سمی یا گره ای باشد. گره ها ممکن است یکی یا متعدد باشند. اکثر آنها خوش خیم بوده و تعدادی نیز بدخیم هستند. این اسکن جهت بررسی انواع اختلالات غده تیروئید انجام می گیرد. که در عرض ۳۰-۱۵ دقیقه بعد از تزریق وریدی m 99-Tc پرتکنتات یا ۲۴-۳ ساعت بعد از تجویز خوراکی ید رادیواکتیو به دست می آید. از طریق تصاویر بدست آمده می توان اندازه غده تیروئید، میزان برداشت آن در مقایسه با غدد بزاقی، بررسی گره های تیروئیدی و اختلالات عملکرد آن را ارزیابی نمود. مصرف برخی داروها مانند لوتیروکسین، لیوتیرونین و متی مازول می تواند بر روی اسکن تأثیر بگذارد لذا در صورت نیاز و با تشخیص پزشک، ممکن است نیاز به قطع این داروها باشد. با توجه به نمای اسکن، می توان بین گره های تیروئیدی پر کار (Hot) و یا کم کار (Cold) که نیاز به درمان های متفاوتی دارند، افتراق قایل شد. بررسی توده های گردنی با گسترش به قفسه سینه از دیگر کاربردهای عمده اسکن تیروئید با یُد ۱۳۱ است. در این روش، ۲۴ ساعت پس از تجویز مقادیر بسیار اندک یُد ۱۳۱، تصویربرداری از منطقه گردن و قفسه سینه انجام می شود و می توان بافت تیروئیدی گسترش یافته در قفسه سینه را تشخیص داد .دانستن نتیجه سونوگرافی نیز به تایید تشخیص کمک می کند.
کاربردهای شایع
۱) ارتباط ساختار عمومی غده تیروئید ( به طور مثال بزرگی ندولار یا منتشر) با عملکرد آن. این امر برای تشخیص بیماری Graves’ از گواتر ندولار سمی مفید می باشد، تمایزی که از نظر تعیین مقدار ۱۳۱ -I مورد نیاز برای درمان هیپرتیروئیدیسم اهمیت دارد.
ب) ارتباط معاینه تیروئید با یافته های سنتی گرافی برای تعیین میزان عملکرد در نواحی یا ندولهایی که از نظر بالینی مشخص شده اند.
۲) تعیین موقعیت بافت تیروئید نابجا (مانند زبانی) یا تشخیص این که آیا کیست مجرای تیروگلوسال مشکوک، تنها بافت تیروئید فونکسیونل موجود می باشد.
۳) ارزیابی یک توده گردنی یا زیر جناغی (substernal). با سنتی گرافی رادیونوکلئیدی می توان تاکید کرد که آیا توده، بافت تیروئید فونکسیونل می باشد.
۴) افتراق تیروئیدیت (بطور مثال تحت حاد یا خاموش silent””) و هیپرتیروئیدیسم ساختگیی (factitious) از بیماری Graves’ و سایر اشکال هیپرتیروئیدیسم.
نحوه اجرا
الف) آمادگی بیمار
اجتناب از مواد مداخله گر تجمع ید رادیواکتیو در تیروئید تحت تاثیر عوامل متعددی می باشد.
الف) داروهایی مانند هورمون تیروئید و عوامل ضد تیروئیدی که بر محور هیپوفیز-تیروئید تاثیر می گذارند.
ب) غذاهای یددار(مانند جلبک، خرچنگ) و داروهای حاوی ید (مانند کنتراست یددار، آمیودارون، بتادین).
به استثنای موارد خاص (بطور مثال برای تعیین اتونوم یا خودکار بودن یک گره)، سنتی گرافی تیروئید را برای حذف این فاکتورهای مداخله گرباید برای مدت زمان کافی به تاخیر انداخت.
ب) موقعیت بیمار
بیمار باید به صورت طاقباز یا وضعیت نشسته و گردن به صورت کشیده (extended) توسط بالشی که زیر شانه های بیمار گذاشته شده، قرار گیرد.
پ) اطلاعات قبل از انجام آزمون
۱- احتمال مصرف داروهای مداخله گر (مانند هورمون تیروئید، داروهای ضد تیروئیدی، داروهای حاوی ید)
۲- کنتراست یددار قبلی
۳- مصرف مواد غذایی غنی از ید
۴- اطلاعات آزمایشگاهی قبلی شامل نتایج آزمایشات عملکرد تیروئید
۵- بارداری / شیردهی / پرستاری بچه
۶- نتایج تصویربرداری قبلی تیروئید
۷- نتایج قبلی جذب تیروئید
۸- تجویز اخیر رادیونوکلئیدها
مطلب مرتبط با درمان: درمان کانسر تیروئید با I-131
مطلب مرتبط با درمان: درمان پرکاری تیروئید با I-131
اطلاعات زمینه ای
مطالعات رادیونوکلئیدی تخلیه و موتیلیته، فیزیولوژیک ترین مطالعه موجود برای بررسی عملکرد حرکتی معده می باشد. مطالعه، غیر تهاجمی بوده، از غذای فیزیولوژیک نشاندار (جامدات با یا بدون مایعات) استفاده کرده و کمی می باشد. آزمایشات متوالی می تواند تأثیر درمان را مشخص کند. این اسکن برای بررسی عملکرد عضلات معده بکار میرود. بعد از خوردن غذا عضلات معده با انقباضات خود غذا را به تکه های کوچک تبدیل کرده و به روده کوچک منتقل می کنند. در صورت اختلال عملکرد این عضلات که به این اختلال گاستروپارزی گفته میشودغذا مدت طولانی در معده باقی می ماند و سبب سوزش و درد معده میشود. گاستروپارزی بیشتر در بیماران دیابتیک دیده میشود. جهت بررسی انواع سوء هاضمه که بیشتر اختلالات فیزیولوژیک هستند تا آناتومیک، سایر روش های تصویربرداری نمی توانند پاسخگو باشند. با انجام اسکن تخلیه معده، فیزیولوژی معده و عملکرد آن به آسانی قابل بررسی است. جهت انجام این اسکن، بیمار با مصرف مقداری ماده غذایی استاندارد و نشان دار شده با ماده رادیو اکتیو بی ضرر، مورد تصویربرداری در فواصل زمانی مختلف تا حداکثر ۹۰ دقیقه، قرار می گیرد. قبل از انجام اسکن، بیمار باید ناشتا باشد و از چند روز قبل داروهایی که در عملکرد طبیعی معده مؤثر هستند، قطع نماید.
کاربردهای شایع
الف) علائم بعد از غذا
۱- تهوع ، استفراغ
۲- احساس ناراحتی بالای شکم، گاز معده
۳- استفراغ مزمن
ب) گاستروپارزی مشکوک
پ) کنترل ضعیف دیابت
ت) ریفلاکس معدی- مری
ث) پس از پاسخ به درمان برای اختلال موتیلیته که قبلا اثبات شده است
اطلاعات قبل از انجام آزمون
۱- بیماریهای مربوطه، شامل هرنی هیاتال و ریفلاکس معدی- مری
۲- مداخلات قبلی، شامل داروها (مانند سیساپراید، متوکلوپرامید، دومپریدون و اریترومایسین) و جراحی.
آمادگی بیمار
۱- برای حداقل ۸ ساعت قبل از تصویربرداری چیزی نخورد. بهتر است بعد از نیمه شب
ناشتا باشد، سپس صبح، غذای نشاندار را تجویز کرد.
۲ بیمار مبتلا به دیابت باید انسولین را با خود بیاورد. پس از دادن غذا، باید دوز انسولین
تنظیم شود.
مراحل انجام اسکن
برای انجام این اسکن بیمار باید ۴ ساعت ناشتا باشد و ۴۸ ساعت قبل از اسکن داروهای تحریک کننده معده مثل متوکلوپرامید را قطع نماید. برای تصویربرداری ابتدا غذای استاندارد حاوی ماده رادیواکتیو به بیمار خورانده شده و در فواصل منظم تصویر برداری از ناحیه معده انجام میشود. در صورتیکه در تصاویر اولیه تخلیه معده به اندازه کافی باشد نیاز به ادامه تصویربرداری نیست ولی در صورت عدم تخلیه تا ۴ ساعت تصویربرداری در فواصل منظم ادامه می یابد. مدت زمان هر تصویر یک دقیقه می باشد.
مدت زمان اسکن
کل زمان اسکن از ابتدای ورود به مرکز تا پایان اسکن حدود یک و نیم الی ۴ ساعت می باشد.
اطلاعات زمینه ای:
این اسکن در تشخیص برخی بیماری های نوروآندوکرین کاربرد دارد و روشی مناسب برای بررسی تومورهای اولیه و متاستاتیک با منشا نوروآندوکرین نظیر تومورهای غده فوق کلیه ( نوروبلاستوم، فئوکروموسیتوم و …) می باشد.
فرایند انجام اسکن:
ابتدا رادیودارو به بیمار تزریق شده و ۱ ساعت بعد و در صورت نیاز ۴ ساعت بعد از تزریق رادیودارو تصویربرداری به صورت تمام بدن و نماهای اضافی به مدت حدود یک ساعت انجام می شود. گاهی تصویربرداری به روش SPECT می تواند به تفسیر نتایج کمک کند.
آمادگی اسکن:
در یک ماه اخیر نباید آمپول اوکتروتاید استفاده شده باشد.
بیمار قبل از انجام اسکن مایعات فراوان بنوشد.
بهتر است از چند روز قبل اسکن از ترکیبات ملین استفاده شود.
نیاز به ناشتایی وجود ندارد.
مدت زمان انجام:
حدود ۲ تا ۵ ساعت (از ابتدای پذیرش تا انتهای تصویربرداری)
نکات قابل توجه:
.عارضه و میزان اشعه این اسکن برای بیمار بسیار ناچیز می باشد
.مدارک قبلی خود (آزمایش، ام آرآی، سی تی اسکن و …) را همراه داشته باشید
در صورت انصراف از انجام اسکن یا جابجایی نوبت خود ۲۴ ساعت قبل اطلاع دهید.
یک نفر می تواند همراهتان حضور داشته باشد.